Doç. Dr. Deniz Ayşe Yazıcıoğlu

İstanbul Teknik Üniversitesi  

Mimarlık Fakültesi

deniz-ayseSpor alanlarının belki de en iyi performansa sahip olması gereken tasarım bileşeni aydınlatma projeleri, kapalı spor tesislerinde gün ışığından maksimum oranda yararlanmak üzere kurgulanıyor. Ardından yapay aydınlatma seçimleri yapılıyor. Tabii ilk önce spor alanında gerçekleşecek etkinlikler belirleniyor. Sonra tesisin ne sıklıkta ve hangi gün, saat aralıklarında kullanıldığı… Daha sonra da bunlara bağlı aydınlatma talepleri ortaya konuyor. Örneğin bir lisenin spor salonu, bir üniversitenin spor arenasından daha az kullanıldığı için, farklı aydınlatma tasarımlarıyla hayata geçiriliyor. Spor aktivitelerinin yanında konser, açılış törenleri gibi programlara da ev sahipliği yapan tesislerin aydınlatılması dikkatle planlanması gereken bir tasarım konusu. Çünkü buralarda boy gösteren oyuncuların ve sporcuların aynı zamanda televizyon yayınları aracılığıyla izleyiciyle buluştuklarını da unutmamak gerekiyor.

Yapay aydınlatma gereksinimleri, bir spor alanında ışıklar sönene kadar geçen zaman içinde ihtiyaç duyulan ışığın gücü ve süresine göre belirleniyor. İleri teknoloji ürünü ekipmanlar sayesinde özellikle son zamanların eğilimi olan enerji tasarruflu ve uzun ömürlü aydınlatma tasarımları, ulaşılması zor yüksek tavanlara bile uygulanıyor. Bakıma az ihtiyaç duyan, tamir gerektirmeyen aydınlatma elemanlarının seçildiği aydınlatma bileşenlerinde, garantisi uzun süren, tek bir panelden kontrol edilebilen ve mümkünse tek bir dokunuşla büyük oranda aydınlatma sağlayabilen özellikler aranıyor. Son yıllarda özellikle profesyonel stadyumların aydınlatma projeleri oyuncuların ve taraftarların deneyimlerini yeniden tanımlıyor. Farklı organizasyonlar için de büyük önem taşıyan aydınlatma projeleri spor alanlarının doğasını değiştiriyor. Tasarımcılar, yeni teknoloji ürünlerinin yıl boyunca aydınlatılacak olan spor alanlarına yapılacak yatırımın geri dönme süresini hızlandırmak için etkisi yüksek, maliyeti düşük ama aynı zamanda performansları geliştirilmiş ürünlere yöneliyorlar. Spor aktiviteleri ve karşılaşmaları sırasında spor alanlarını iyi aydınlatılmış bir sahneye dönüştüren projeler, müzik ve videolarla entegre olabildiği gibi, alanın doluluk ya da sıcaklığına göre sensörlerle senkronizasyonlu uygulamalara da izin verecek nitelikteki teknik imkanlardan destek alıyor. Kısaca aydınlatma faktörü spor alanları için artık çok boyutlu bir araç haline gelmiş durumda; sporcunun performansını, sporun ise kalitesini arttırıyor.

3_44905_4651375

Richmond Olympic Oval, Kanada

Kanada, Vancouver ve Richmond’daki çeşitli spor tesislerinde gerçekleşen 2010 Kış Olimpiyatları ve Paralimpik Oyunlar için inşa edilen Richmond Olympic Oval, şehrin sembolü haline gelmiş bir spor alanı. Bunda şehri temsil eden balıkçıl kuşundan esinlenilerek tasarlanmış mimarisinin etkisi de bulunuyor. Şehre uçakla gelenlerin ilk gördüğü yapı olan spor tesisi, dikkat çekici mimarisi ve sosyal işlevi nedeniyle burada yaşayanlar için de büyük önem taşıyor. 400 metrelik oval buz pateni pistini çevreleyen dikdörtgen bir plana sahip olan Olympic Oval, dikdörtgenin uzun kenarlarından birinin saydam cephesi sayesinde gün boyu doğal gün ışığı ile aydınlanıyor. Flynn Canada tarafından gerçekleştirilen günışığı tasarımı sürdürülebilir cephe desteğiyle sağlanmış. Güneş ışığının yoğunluğu yüzey malzemesinin benzersiz teknik özellikleri sayesinde filtrelenmiş. Bu sayede yüksek kaliteli ışık difüzyon özelliği sağlanmış. İç mekanlara günışığını getiren LEED gümüş sertifikalı tesis, Vancouver bölgesinde türünün ilk uygulaması olmuş. Geceleri dramatik LED aydınlatmaları sayesinde büyüleyici bir cephe aydınlatmasına sahip olan tesis, Kraliyet Mimarlık Enstitüsü’nün, Mimarlıkta Yenilik için Mükemmellik Ödülü’nü kazanmış. Gün ışığı dışında ihtiyaç duyulan yapay aydınlatma ise tümü piste bakan dev kemerlerin üzerindeki aydınlatma elemanlarıyla sağlanıyor.

CAN0064_N86_medium1

Fenerbahçe Ülker Arena, Türkiye

İstanbul’da türünün ilk çok fonksiyonlu spor alanı olan Fenerbahçe Ülker Arena, 15 bin koltuk kapasitesine sahip; konser, gösteri ve spor aktiviteleriyle Fenerbahçe-Ülker basketbol takımının evi. Olimpik yüzme havuzları, çeşitli eğlence alanları, ziyaretçiler için restoranları bulunuyor. Arenanın aydınlatma sistemi, yüksek parlaklıkta ancak göz kamaştırmayacak ve güvenilir bir sisteme bağlı olarak çalışacak şekilde General Electric tarafından tasarlanmış. İyi çalışan bir sistemin ardından göz önüne alınan en önemli etken ise herhangi bir kesinti anında ışıkların neredeyse hemen devreye alınması olmuş. General Elektric armatürleriyle ideal seyirci ortamının yaratıldığı Fenerbahçe Ülker Arena’nın aydınlatma tasarımı, açık havada gün ışığına çok yakın renkteki yapay ışık teknolojisiyle sağlanmış.

Arch2O-London-Aquatics-Centre-14

Londra Su Sporları Merkezi, İngiltere

Standford’da dalgayı andıran formu ile Olimpiyat Parkı’nın en ilginç binası olan Londra Su Sporları Merkezi, Zaha Hadid imzası taşıyor. 2012 Olimpiyat Oyunları için hızla inşa edilen bina, sürdürülebilir mimarinin iyi örneklerinden biri olmanın yanı sıra, malzemesiyle de tamamen geri dönüşümlü. Zaha Hadid’in suyun geometrisinden ilham aldığı Su Sporları Merkezi, sayısı 20 ile 30 arasında değişen projektörlerle aydınlatılıyor. Söz konusu aydınlatma projesi, 10 milyon ton su kapasitesi bulunan havuzların özel durumu göz önüne alınarak projelendirilmiş. Zira söz konusu projektörler, havuzlardan havaya karışan klora ve kimyasallara karşı korunmalı olarak özel üretilmişler. Projektörlerin ışık seviyeleri aktif olarak kullanılmayan bölgelerde düşürülüyor. Ayrıca oturma ve sirkülasyon alanları için ayrı ayrı karartma ve aydınlatma uygulamaları yapılabiliyor.
TA_TabanliogluArchitects_Astana_Arena_04-1914x1024

Astana Arena, Kazakistan

Tasarımı Tabanlıoğlu Mimarlık tarafından gerçekleştirilen Kazakistan’ın başkenti Astana’nın şehir stadyumu, şehir merkezi ile uluslararası havalimanını birbirine bağlayan ana yol üzerinde yükseliyor. Bu eliptik yapı, bir spor kompleksinden öte, başkentin gelişen çağdaş yüzünü ve sporun evrenselliğinin sembolü haline gelmiş. Tasarımının en işlevsel bölümlerinden biri olan açılır-kapanır çatısı sayesinde stadyum futbol karşılaşmaları dışında, farklı amaçlar için de kullanılabiliyor. Doğu-batı yönünde, ana taşıyıcı çelik elemanların üzerinde hareket edebilen bu özel tasarım çatı, şeffaf elemanlar ile kaplanmış. Böylece çatı, aynı zamanda kapalıyken dahi gün ışığının içeriye girmesini sağlayan aydınlatma tasarımının en önemli parçasını oluşturuyor. Arena ışıklandırması ise, ana tavan kirişlerinin ön kenarına monte edilmiş.Bu tasarım sayesinde köşe direğine ihtiyaç duyulmadan ışık tedariği sağlanabiliyor. Çatı kapatıldığında arena aynı zamanda çevredeki gürültü kirliliğinden de arınıyor ve karşılaşmaların rekabet ortamı yoğunlaşıyor.

swimming-pool-large

Veenendaal Yüzme Havuzları, Hollanda

Veenendal Yüzme Havuzları, eski aydınlatma sistemini değiştirerek LED aydınlatmalarla yeni bir atılım yapmış. Aydınlatma elemanlarının iki yılda bir değiştirilmesi gereken eski sistemde, her değişim sırasında havuzun suyunun boşaltılması, tesisin kapanması gerektiğinden sporcuların çalışmalarında aksamalar söz konusu oluyormuş. Sadece dinamik olmayan değil, aynı zamanda enerji verimliliği bulunmayan ve uzun ömürlü olmayan eski sistemin değişmesi gerektiğine karar verilmiş. Philips’in gerçekleştirdiği tasarımın bir sonucu olan doğru aydınlatma ile sudaki parıltıyı azaltan, daha homojen, görüş açısını genişleten, seviyeleri ayarlanabilir ve bakım masraflarından tasarruf edilebilen bir sistem geliştirilmiş. Böylece tesis artık aydınlatma elemanlarının 10 yılda bir değiştirilmesi yeterli olacak bir sisteme sahip.

335333_Ratiopharm_Arena

 Ratiopharm Arena, Almanya

Almanya’nın çok işlevli arenası Retiopharm, OSRAM tarafından gerçekleştirilen LED aydınlatma tasarımıyla dünyanın ilk HDTV (High Definition Television) uyumu sağlayan spor aydınlatmasına sahip olmuş. Salon etkinlikler, konserler, fuarlar ve diğer birçok organizasyonda yayın yeri olarak kullanıldığı için, esnek bir aydınlatma sistemine ihtiyaç duyulmuş. Alan, tribün ve merdiven aydınlatması için arena içerisinde toplam 300 LED projektör kullanılmış. Yüksek düzeyde netlik, iyi renk seçimi, kontrast vizyonu ile parlama ve sert gölgelerden kaçınma gibi kriterler dikkatle göz önüne alınarak gerçekleştirilen aydınlatma projesi, hem hızı yüksek kayıtlar hem yavaş çekimler için HDTV uyumlu ışık sağlıyor.

 

Yorumlar

Yorum Mesajınız